Η παράσταση
Khon στον ποταμό
Τι είναι το khon, γιατί έχουν σημασία οι μάσκες, πώς διαφέρει ο ταϊλανδέζικος κλασικός χορός από τον λαϊκό, και πώς μπορείτε να παρακολουθήσετε ένα σύντομο απόσπασμα σε μια κρουαζιέρα με δείπνο χωρίς να χάσετε την ουσία.
Κλείστε θέση στον ποταμό ↗Γρήγορη απάντηση
Το khon είναι το ταϊλανδέζικο δράμα χορού με μάσκες, που παίζεται από την εποχή του Βασιλείου Ayutthaya και εγγράφηκε από την UNESCO ως άυλη κληρονομιά το 2018. Οι χορευτές αναπαριστούν επεισόδια του Ramakien, της ταϊλανδέζικης εκδοχής του Ramayana, χωρίς να μιλούν: ένας αφηγητής ή χορός μεταφέρει τα λόγια, και οι χορευτές μεταφέρουν την ιστορία με χειρονομίες. Σε μια κρουαζιέρα με δείπνο βλέπετε ένα σύντομο απόσπασμα δίπλα σε ταϊλανδέζικο χορό, που αρκεί για να αναγνωρίσετε τις μάσκες και την κίνηση, και για να ξέρετε αν θέλετε να δείτε μια πλήρη παράσταση αργότερα.
Ένα δράμα χορού χωρίς προφορικούς διαλόγους
Το khon αναπτύχθηκε ως τέχνη της αυλής. Παραδοσιακά παιζόταν στη βασιλική αυλή από άνδρες με μάσκες, συνοδεία αφηγητών και ενός piphat, του ταϊλανδέζικου συνόλου πνευστών και κρουστών. Οι ερμηνευτές του δεν μιλούν. Αντίθετα, το khon έχει τη δική του γλώσσα κίνησης, χρησιμοποιώντας τον κορμό, τα χέρια, τα μπράτσα, τα πόδια, τα πέλματα, τον λαιμό και το κεφάλι για να μεταφέρει νόημα, έτσι ώστε ένα τίναγμα του κεφαλιού να σημαίνει άρνηση πιο καθαρά από ό,τι θα μπορούσε μια λέξη. Στο κατάστρωμα, προσέξτε τα χέρια και τα πόδια: εκεί συμβαίνει η υποκριτική.
Η ιστορία πίσω από κάθε σκηνή
Σχεδόν κάθε παράσταση khon αντλεί ένα επεισόδιο από το Ramakien, ένα από τα εθνικά έπη της Ταϊλάνδης και την ταϊλανδέζικη αφήγηση του ινδικού Ramayana. Ο Rama I επέβλεψε μια εκδοχή του το 1797, και ο γιος του, Rama II, επεξεργάστηκε ξανά μέρη του για το khon. Η ιστορία αντιπαραθέτει τον Phra Ram, τον ταϊλανδό Rama, με τον Thotsakan, τον δεκάπροσωπο δαιμονικό βασιλιά της Λάνκα, και η εκδοχή khon του Rama II δίνει διευρυμένο ρόλο στον Hanuman, τον ήρωα-πίθηκο. Η πλοκή δεν είναι απαραίτητη για να απολαύσετε ένα απόσπασμα, αλλά το να ξέρετε ποιος φοράει ποια μάσκα βοηθά.
Διαβάζοντας τις μάσκες
Οι ρόλοι του khon ακολουθούν μια μακρά παράδοση: ήρωες, ηρωίδες, δαίμονες και πίθηκοι. Οι δαίμονες και οι πίθηκοι φορούν μάσκες, ενώ οι περισσότεροι ανθρώπινοι χαρακτήρες όχι, οπότε ένας μασκοφόρος χορευτής στη σκηνή είναι συνήθως ένας από τους δαίμονες ή ένας από τους πιθήκους του Hanuman. Οι ρόλοι των πιθήκων είναι από τους σημαντικότερους και απαιτούν ευκινησία· η εκπαίδευση στο khon ξεκινά από μικρή ηλικία ώστε οι χορευτές-πίθηκοι να μπορούν να εκτελούν τις ανάποδες τούμπες που μπορεί να απαιτεί ο ρόλος. Οι δαίμονες στην πύλη της αίθουσας χειροτονίας του Wat Arun προέρχονται από την ίδια ιστορία, οπότε μπορεί να συναντήσετε έναν από τους χαρακτήρες στην όχθη.
Κλασικός και λαϊκός χορός
Ο ταϊλανδέζικος χορός χωρίζεται σε δύο οικογένειες: τον κλασικό χορό, την παράδοση της αυλής, και τον λαϊκό χορό από τις περιφέρειες. Το khon είναι η πιο στυλιζαρισμένη κλασική μορφή. Το lakhon, ο κλασικός ξάδελφός του, αντλεί από ένα ευρύτερο φάσμα ιστοριών, και οι χορευτές του, συνήθως γυναίκες, χορεύουν ως ομάδα παρά ως μεμονωμένοι χαρακτήρες. Ο λαϊκός χορός καλύπτει τους περιφερειακούς χορούς, τον κυκλικό χορό που ονομάζεται ram wong και το ram muay που προηγείται ενός αγώνα Muay Thai. Σε μια κρουαζιέρα, τα χορευτικά αποσπάσματα επιλέγονται συνήθως ώστε να απολαμβάνονται εύκολα χωρίς κανένα υπόβαθρο.
Μια αρχαία τέχνη, ένα μακρύ ιστορικό
Οι επισκέπτες γράφουν για το khon εδώ και αιώνες. Το 1687, ο Γάλλος διπλωμάτης Simon de la Loubère περιέγραψε στην Ayutthaya έναν μασκοφόρο, ένοπλο χορό που του φάνηκε περισσότερο σαν μάχη παρά σαν χορός, και κατέγραψε τις ψηλές, μυτερές επιχρυσωμένες κεφαλές των χορευτών. Το khon κάποτε παιζόταν μόνο από άνδρες· σήμερα το χορεύουν και γυναίκες, μεταξύ άλλων στους ρόλους των πιθήκων και των δαιμόνων. Το 2018, η UNESCO ενέγραψε το khon στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο που τηρεί για τις ζωντανές παραδόσεις.
Αξιοποιώντας στο έπακρο ένα σύντομο απόσπασμα
Αφήστε το πιρούνι κάτω όταν εμφανιστούν οι μάσκες, γιατί το απόσπασμα θα τελειώσει γρήγορα. Προσέξτε την αντίθεση ανάμεσα στους επιβλητικούς ανθρώπινους ρόλους και την ελαστική, σκυφτή κίνηση των πιθήκων. Παρατηρήστε ότι κανείς στη σκηνή δεν μιλά· όποιες λέξεις ακούγονται προέρχονται από τη μουσική ή από έναν αφηγητή. Αν τα λίγα λεπτά σας αφήσουν να θέλετε κι άλλο, αναζητήστε μια ολόκληρη παραγωγή khon άλλη βραδιά· μια σκηνή θεάτρου δείχνει την κλίμακα που ένα κατάστρωμα δεν μπορεί.
Πηγές